સિંહ અને સસલું – ગુજરાતી બાળવાર્તા
ચાલો, આજે પંચતંત્રની મજાની એક વાર્તા વાંચીએ!
બહુ વખત પહેલાની વાત છે. એક ગાઢ જંગલ હતું. આ જંગલમાં એક વિશાળકાય, ભયંકર સિંહ રહેતો હતો. નામ તેનું ભાસુરક!
ખબર છે આ ભાસુરક કેવો હતો?
એ કોઈ જેવો-તેવો સિંહ નહીં, પણ એ જંગલનો રાજા હતો. સોનેરી કેશવાળીથી લદાયેલું તેનું વિકરાળ માથું, ગુસ્સાથી વિકૃત બની જતો તેનો કરડાકીભર્યો ચહેરો, લોખંડનાં બનેલા હોય તેવા તેના પંજા અને તેમાં છરી જેવા તીક્ષ્ણ નહોર અને સૌથી ભયાનક એની ગર્જના! ભાસુરક એક ત્રાડ પાડે અને જાણે જંગલ આખું થીજી જતું.
એ માત્ર ડરામણો જ નહીં પરંતુ, સ્વભાવે ખૂબ હિંસક અને ક્રૂર પણ હતો. રોજ સવાર પડે અને એ શિકાર કરવા નીકળી પડે. ભૂખ હોય કે ન હોય એ વગર કારણે કેટલાએ પશુઓનો એક સામટો શિકાર કરે. હરણ, સસલાં, શિયાળ, બકરાં, ડુક્કર જે દેખાય તેને મારી નાખે! અને તેમાંથી ખાય કેટલાને? એક કે બેને. અને મારે કેટલાને? દસ-બારને! બાકીના બિચારા એમ જ પોતાનો જીવ ગુમાવે.
ભાસુરકની આવી ઘાતકી, દયાહીન વૃત્તિને કારણે જંગલનાં બધા પશુ-પક્ષીઓ ખૂબ દુઃખી હતા. તેઓ ક્યાં જાય? ક્યાં ભાગે? આ તો એમનું ઘર! એક દિવસ બધાં ભેગાં થયાં. હાથી, હરણ, સસલાં, શિયાળ, વાંદરા, મોર, પોપટ, ગીધ, બગલા એમ પશુ-પક્ષી બધાં જ આવ્યા. એક વૃદ્ધ હાથીએ કહ્યું, “ભાઈઓ, આમ જ ચાલ્યું તો, ભાસુરક આખું જંગલ ખાલી કરી નાખશે. આપણે સૌએ સાથે મળીને આના વિશે કંઈક કરવું પડશે.”
ઘણી ચર્ચા પછી એક પ્રસ્તાવ નક્કી થયો. બધાં મળીને ભાસુરક પાસે ગયાં. પ્રાણીઓએ હાથ જોડીને કહ્યું, “મહારાજ, અમે આપની પ્રજા છીએ. અમારી એક વિનંતી છે. આપ રોજ શિકારે નીકળો છો, તેમાં એકસાથે ઘણાં બધાં પ્રાણીઓ મરે છે. અને આમ કરવામાં આપને કેટલી મહેનત કરવી પડે છે. એના બદલે અમારો એક પ્રસ્તાવ છે…”
ડરતાં-ડરતાં એમણે વાત આગળ વધારી કે, “…અમે દરરોજ એક પ્રાણી આપના ભોજન તરીકે આપની ગુફામાં જ મોકલી આપીએ જેથી કરીને મહારાજે ભોજન માટેની ભાગદોડ કે ખોટી મહેનત ન કરવી પડે. ટાઢ, તાપ કે વરસાદ કંઈ પણ હોય તમારે ભોજનની ચિંતા જ ન રહે. આપ અમારી આ વિનંતી સ્વીકાર કરવાની કૃપા કરો.”
ભાસુરકને પ્રસ્તાવ તો ગમી ગયો. તેણે વિચાર્યું કે ‘આ સારું.. મારે પ્રાણીઓની પાછળ ભાગીને, તેને પકડવાની મહેનત નહીં કરવી પડે.’ છતાં એ ગર્જીને બોલ્યો, “તમે બધા કહો છો એટલે પ્રસ્તાવ તો હું મજૂર રાખું છું, છતાં એ યાદ રાખજો કે કોઈ એક પણ દિવસ મને ભોજન ન મળ્યું તો, હું આખા જંગલને ખતમ કરી નાખીશ!”
એ દિવસથી રોજ એક પ્રાણી ભાસુરકની ગુફામાં જાય. બિચારાં! જાણતાં કે પાછા ફરવાનું નથી; એ પ્રાણી ડરે, ઘરનાં રડે, પણ શું થાય? રોજ કોઈનો વારો તો આવે જ.
આ વ્યવસ્થા ભાસુરકને ફાવી ગઈ. તેને ઘરે બેઠાં, ભરપેટ ભોજન મળવા લાગ્યું. જંગલનાં પ્રાણીઓને પણ થોડી રાહત થઇ કે, હવે એકસાથે અનેક પ્રાણીઓનો શિકાર થતો અટકી ગયો હતો.
આમ કરતાં એક દિવસ વારો આવ્યો એક નાનકડા સસલાનો!
સસલું તો ટચૂકડું, પણ ભારે હોશિયાર! સસલું જાણતું જ હતું કે, જે સિંહની ગુફામાં દાખલ થાય, એ સીધું જ મોતનાં મોંમાં જાય!
પણ ડરે એ બીજા!
જંગલનાં બીજા પ્રાણીઓ ભારે મનથી તેને વિદાય આપવા આવ્યા. બહાદુર સસલાએ એ બધાને ખૂબ શાંતિથી કહ્યું કે, “મિત્રો! કોઈએ મને ગુફા સુધી મૂકવા આવવાનું નથી. હું ભાસુરક પાસે મારી રીતે જ જઈશ.”
આમ, સસલું ચાલ્યું ભાસુરકની ગુફા તરફ. એ તો સાવ ધીમે-ધીમે, ટહેલતા-ટહેલતા ચાલ્યું જાય. રસ્તાની બાજુ પર ઊગેલા સુંદર ફૂલો સૂંઘે, ઝાડ નીચે આરામ કરે, વળી પડ્યું-પડ્યું આકાશમાં વાદળા ગણે. આમ કરતાં બપોર થઇ ગઈ. હવે, જંગલમાં ચાલતા-ચાલતા સસલાએ રસ્તામાં એક કૂવો જોયો. કુતૂહલવશ તેણે કુવામાં ઉપરથી ડોકિયું કર્યું તો સામે પોતાનું આબેહૂબ પ્રતિબિંબ! અચાનક આ શાણા સસલાનાં મનમાં એક વિચાર ઝબૂક્યો. ત્યાં ને ત્યાં જ તેણે ભાસુરકનાં ત્રાસમાંથી કાયમ માટે છુટકારો મળે તેવી એક યોજના ઘડી કાઢી.
આ બાજુ ભાસુરક ભૂખથી ગાંડો થઈ ગયો હતો. રોજ સવાર પડે એટલે તેનું ભોજન અચૂક રીતે આવી જ જાય અને આજે?? બપોર ઢળવા લાગી હતી અને છતાં એક પણ પ્રાણી ગુફાની આસપાસ નહોતું દેખાતું. ભાસુરક ગુફામાં આમ-તેમ આંટા મારી, મોટી ત્રાડો પાડીને ગુસ્સામાં જમીન પર પંજા પછાડવા લાગ્યો.
એવામાં સસલું હળવેથી ગુફાના દરવાજે આવ્યું. ભાસુરકે જોયું, આ શું? મારું ભોજન, એક ટચૂકડું સસલું! બસ?
“એ…..ય! આટલું મોડું કેમ થયું? જંગલનાં પ્રાણીઓએ મારા ભોજન તરીકે તને એકલાને કેમ મોકલ્યું છે?” ભાસુરક ગર્જ્યો. “આ તો મારું અપમાન છે… આજે હું આખા જંગલનાં તમામ પ્રાણીઓને ખતમ કરી નાખીશ!”
સસલાએ પોતાની યોજના મુજબ ધ્રુજતા અવાજે કહ્યું, “મ-મ-મહારાજ, માફ કરી દો! મોડો-મોડો પણ હું એકલો આવ્યો છું, એમાં મારો કોઈ વાંક નથી. મારું આવું નાનકડું શરીર આપની ભૂખ ન સંતોષી શકે એ જાણતાં જંગલનાં પ્રાણીઓએ મારી સાથે બીજા ચાર સસલાં પણ મોકલ્યા હતા. અમે પાંચેય સવારે આપની ગુફા તરફ આવવા નીકળ્યા. રસ્તામાં એક બીજી ગુફા આવી….”
સિંહ વાત ધ્યાનથી સાંભળી રહ્યો છે એ જોઈને, સસલાએ રડમસ અવાજમાં વાત આગળ વધારતા કહ્યું, “… એ ગુફામાંથી એક વિશાળકાય, બિહામણો સિંહ બહાર આવ્યો અને તેણે અચાનક હુમલો કરીને અમારામાંથી ચાર સસલાને ઝડપી લીધા. મને એકને જ જીવતો છોડીને તેણે તાડુકીને કહ્યું, “જા અને પોતાને રાજા કહેતા એ ભાસુરકને જઈને કહી દે કે આ જંગલનો એક જ રાજા છે અને એ હું છું… અને આ જંગલ મારું છે! તેને કહેજે કે જો એ મારી સામે આવશે તો, હું તેને મચ્છરની જેમ મસળી નાખીશ.”
આટલું સાંભળતાં જ ભાસુરક ગુસ્સાથી લાલપીળો થઇ ગયો. સળગતા અંગારા જેવી લાલ આંખે સસલા તરફ જોઈને એ ગર્જ્યો, “મારા જંગલમાં બીજો સિંહ, એમ? ક્યાં છે એ કાયર? મને અત્યારે જ તેની પાસે લઇ જા… આજે જ તેનો ખેલ ખતમ કરી નાખું!”
“ચાલો, મહારાજ,” સસલાએ કહ્યું, “હું બતાવું.”
આમ કહી સસલું આગળ ચાલ્યું અને તેની પાછળ-પાછળ ધરતી ધ્રુજાવતો ભાસુરક!
યોજના અનુસાર સસલું ભાસુરકને જંગલમાં પેલા કુવા સુધી દોરી લાવ્યું. ત્યાં પહોંચીને તેણે દબાયેલા અવાજમાં ભાસુરકને કહ્યું, “મહારાજ! અહીંથી આગળ હવે જોખમ છે.. પેલો સિંહ આ સામે દેખાય છે એ કિલ્લા જેવી મજબૂત ગુફામાં છુપાયેલો છે. એ બહુ શક્તિશાળી છે.. તેને હરાવવો મુશ્કેલ છે.”
સસલાની આવી વાત સાંભળીને ઘમંડી ભાસુરક વધુ ઉશ્કેરાઈ ગયો. મોટી છલાંગ લગાવીને એ કૂવાની પાળી પર ચઢી ગયો અને ડોકિયું કરીને અંદર જોવા લાગ્યો.
આ શું? કૂવાની અંદર ખરેખર એક મોટો, ખૂંખાર સિંહ! એ વિકરાળ સિંહ ગુસ્સાથી તેને જ જોઈ રહ્યો છે.
(મિત્રો, ખબર છે ને એ કોણ હતું? એ તો ભાસુરકનું જ પ્રતિબિંબ હતું! પણ ભાસુરકને ક્યાં ખબર?)
ગર્જના કરતા ભાસુરક કૂવાની અંદર દેખાતા સિંહને કહેવા લાગ્યો, “તું મને પડકારે છે? તારી એટલી હિંમત??”
સામેથી તેનાથી પણ મોટા અવાજમાં આ જ વાત ફરી સંભળાઈ.
(ભાસુરકને શું ખબર કે આ તેનો જ અવાજ હતો જે કૂવાની દીવાલ સાથે અથડાઈને મોટા પડઘા સ્વરૂપે સંભળાતો હતો!)
ભાસુરકનો ગુસ્સો જ્વાળામુખીની જેમ ફાટી નીકળ્યો. કંઈ વિચાર્યા વિના એ ધબ્બ કરતો કુવામાં કૂદી પડ્યો!
કૂવાનાં ઊંડા પાણીમાં ડૂબીને ક્રૂર ભાસુરકનાં રામ રમી ગયા.
આખા જંગલને નિર્દય ભાસુરકનાં ત્રાસમાંથી મુક્તિ મળી એ જોઈને મનમાં હરખાતું સસલું ધીમે-ધીમે જંગલમાં પાછું ફર્યું. આવતાં જ તેણે કહ્યું “ઉત્સવ મનાવો… ભાસુરક તો ગયો!.. હવે કોઈએ ડરવાની જરૂર નથી.” બધાં પ્રાણીઓને પહેલા તો આખી વાત માનવામાં જ ન આવી કે આવડા અમથા સસલાએ એ ભયંકર સિંહને કેવી રીતે હરાવ્યો!? પણ જ્યારે બધાંએ કૂવા પાસે જઈને જોયું, ત્યારે ખાતરી થઈ ગઈ.
ચતુર સસલાનો આભાર માનતા પ્રાણીઓની ખુશખુશાલ ચિચિયારીઓ વડે આખું જંગલ ગૂંજી ઊઠ્યું!
બોધ - કદ ગમે તેટલું નાનું કેમ ન હોય, શાંત મન અને ચતુરાઈભરી યોજના સૌથી શક્તિશાળી શત્રુને પણ હરાવી શકે છે. ઘમંડ અને ગુસ્સો કરનાર હંમેશા પોતાનું નુકસાન જ નોતરે છે.
